Klasyfikacja zaburzeń mowy

Dzieci w przedszkolu i szkole przejawiają najczęściej kłopoty artykulacyjne w postaci dyslalii, czyli nieprawidłowości związanych z wymawianiem jednej, kilku lub wielu głosek, wynikające z naśladownictwa złego wzoru mowy, trudności motoryczne, nieprawidłowe nawyki utrwalone w okresie kształtowania się mowy. Trudności w artykulacji mogą dotyczyć zarówno jednej głoski, jak też wielu głosek. W przypadku każdego dziecka jest to sprawa indywidualna.

 

Ze względu na rodzaj głoski nieprawidłowo artykułowanej, dyslalię można podzielić na:

sygmatyzm (seplenienie) – zaburzenie najczęściej spotykane u dzieci, jest to nieprawidłowa artykulacja głosek: s,z,c,dz, sz,ż,cz,dż, ś,ź,ć,dź. Najczęściej ma on postać paralalii czyli zamiany jednej z wymienionych głosek na inną, np. szafa – safa lub śafa, żaba – zaba lub źaba, słoń – szłoń lub śłoń itd. Dodatkowo dźwięk może być zniekształcany poprzez wadliwe miejsce artykulacji, w tym przypadku można wyróżnić m.in.: sygmatyzm międzyzębowy, wargowo-zębowy, boczny i przyzębowy.
 
rotacyzm (reranie) – polega na nieprawidłowym wymawianiu głoski r, najczęściej poprzez zamianę jej na l lub j np. rower – lowel, jowej.

mowę bezdźwięczną – kiedy głoski dźwięczne zastepowane są ich bezdźwięcznymi odpowiednikami, dotyczy to par głosek p-b, t-d, k-g, f-w, np. domek – tomek, balon – palon, wafel – fąfel, często wynika to z zaburzonego słuchu fonemowego.

kappacyzm – polegający na nieprawidłowej wymowie głoski k, najczęściej jest to jej zamiana na inną głoskę np. kotek – totek, kwiatek – twiatet

gammacyzm – polegający na nieprawidłowej wymianie głoski g, również najczęściej dochodzi tu do zamiany tej głoski na inną, np. góra- dura, gitara – ditara

lambdacyzm – będący wadliwą realizacją głoski l np. lalka – jajka, las – as

brak głosek miękkich np. pies- pes, sukienka – sukenka, kiełbasa – kełbasa; lub też nadmierne zmiękczanie, czyli tzw., mowa dziecinna;

nosowanie (rynolalia) – spowodowane nieprawidłowym przepływem powietrza przez jamę nosową, która może być zamknięta np. przy przeroście trzeciego migdałka lub otwarta np. przy rozszczepie podniebienia.

 

Wady wymowy (dyslalie) ze względu na sposób wadliwej realizacji dźwięku dzielimy na:

mogilalię (elizję dźwięku), czyli opuszczanie danej głoski

paralalię (substytucję dźwięku), czyli zastępowanie jednej głoski inną głoską

dyslalię właściwą, czyli deformacji głoski lub głosek

 

Dodatkowe problemy dotyczące mowy i komunikacji to:

a) Opóźnienie rozwoju mowy, kiedy dziecko mówi mało i nieadekwatnie do swojego wieku, zauważalne jest to, że mowa nie rozwija się w prawidłowy sposób ani w prawidłowym tempie. U dzieci młodszych rodziców niepokoi głownie to, że dziecko mało mówi, nie buduje zdań, nie chce się odzywać. U dzieci w wieku szkolnym obserwuje się opóźnienie rozwoju słowno – pojęciowego:

– ubogi słownik;
– uczeń mówi mało i trudno nawiązuje kontakt słowny;
– buduje zdania niepełne i niegramatyczne;
– nie rozumie wielu pojęć;
– ma trudności w analizie i syntezie słuchowej;

b) Zniekształcenia niektórych głosek spowodowane niedosłuchem;

c) Niepłynność mówienia, czyli jąkanie lub mowa niezrozumiała. Jąkanie może mieć postać zacinania się, co kojarzy się z niemożnością wydobycia z siebie dźwięku lub powtarzania głosek, sylab, wyrazów, a nawet całych zdań.